Vjerska pouka - mekteb

logo

RIJASET ISLAMSKE ZAJEDNICE U BOSNI I HERCEGOVINI

VJERSKOPROSVJETNA SLUŽBA

SARAJEVO

 

NASTAVNI PLAN I PROGRAM

MEKTEBSKE NASTAVE

 

(Na 6. redovnoj sjednici Rijaseta Islamske zajednice održanoj u Sarajevu, dana 24. juna 2004. godine, odnosno 06. džumade-l-ula 1425. h.g., Vjerskoprosvjetna služba Rijaseta je na temelju zaključka Rijaseta sa Druge redovne sjednice od 09. jula 2003. godine, provela aktivnosti na revidiranju Nastavnog plana i programa za mektebsku nastavu o čemu je rukovodilac VP službe Muharem-ef. Omerdić podnio informaciju članovima Rijaseta, pa je na osnovu iste donesen ZAKLJUČAK prema kojem Rijaset usvaja revidirani Nastavni plan i program za mektebsku nastavu kao i informaciju Vjerskoprosvjetne službe pri Rijasetu o aktivnostima vođenim u postupku revidiranja pomenutog Nastavnog plana i programa.

Sarajevo, 1425. h.g. / 2004. godine)

 

CILJ MEKTEBSKE NASTAVE

Osnovni cilj mektebske nastave je da se (kroz odgojno-obrazovni rad u mektebu) polaznici upoznaju sa sistemom islamskih vrijednosti i islamskim propisima, te da ih usvoje kao sadržaj i način svoga života shodno riječima Allaha, subhanehu ve te‘ala: “Kod Allaha je prava vjera jedino islam”. (Alu ‘Imran, 19.) i ... “zadovoljan sam da vam islam bude vjera..” (El-Maide, 3.)

 

ZADACI MEKTEBSKE NASTAVE

Zadaci mektebske nastave, između ostalog, su:

- da kod polaznika razvija i snaži vjeru (iman), da ih poduči osnovnim islamskim propisima i osposobi za njihovu praktičnu primjenu u svakodnevnom životu (islam), te da u njima razvija plemenitu i snažnu islamsku ličnost (ihsan);

- da kod polaznika formira svijest o pripadnosti islamskom ummetu, Islamskoj zajednici i džematu, te da ih podstiče na razvijanje međuljudske ljubavi i razumijevanja;

- da kod polaznika formira svijest i spremnost za čuvanje islamskih vrijednosti kroz lični, porodični i širi društveni život u svom okruženju;

- da polaznike usmjerava na pravilno razumije-vanje svijeta i života koji ih okružuje;

- da polaznike upućuje i na sve druge kori-sne aktivnosti kojima se izgrađuje zdrava, kompletna, savjesna, samosvjesna i samostalna ličnost.

 

UVODNE NAPOMENE

Ovaj godišnji plan i program obuhvata devet godina mekteba, tj. devet razreda i učenike starosne dobi od 6/7 do 14/15 godina. Programom je obuhvaćena osnovna nastavna materija za svaku godinu koju polaznici mektebske nastave trebaju usvojiti tokom pohađanja mekteba. Mektebska godina u pravilu traje 35 sedmica godišnje što omogućava da se pri izradi mjesečnog i sedmičnog plana planira dovoljan broj časova za obradu novog gradiva, utvrđivanje i uvježbavanje te provjeru i obnavljanje stečenog znanja i vještina, kao i časove za fakultativne sadržaje: obrada literarnih tekstova, ilahije, pripremanje prigodnih programa i slično. Operativni mjesečni i sedmični plan se radi na nivou medžlisa ili na nivou svakog mekteba pojedinačno što omogućava veliku fleksibilnost i praktičnost u smislu efikasnijeg postizanja ciljeva i zadataka mektebske nastave.

Realizacija Nastavnog plana i programa je predviđena na principu dva časa sedmično za svaki razred/godinu mekteba tako da je standardna norma muallima 18 časova sedmično. Raspored održavanja nastave utvrđuje se na nivou medžlisa na početku mektebske godine, a odobrava ga glavni imam.

Učenici se upisuju u odgovarajući razred/godinu mekteba po osnovu uzrasta/starosne dobi ili prema nivou predznanja. Nivo predznanja se utvrđuje na

početku godine na osnovu evidencije iz prethodne mektebske godine ili putem usmene provjere i testiranja (za novoupisane polaznike). Za upis i preraspodjelu učenika po razredima/godinama, te eventualno formiranje grupa (kombinovanih odjeljenja) i sređivanje mektebske dokumentacije Nastavnim planom i programom su predviđeni tzv. uvodni časovi.

U mektebima koji imaju preko 150 polaznika nastava se odvija odvojeno za svaki razred/godinu. Ukoliko u nekom razredu ima više od 40 polaznika, formiraju se dva odjeljenja dotičnog razreda. U izuzetnim okolnostima u mektebima koji imaju više od 150 polaznika glavni imami mogu odobriti formiranje kombinovanih odjeljenja ali najmanje u šest grupa.

Zbog broja polaznika i drugih specifičnosti u nekim mektebima nastava će se izvoditi u kombiniranim odjeljenjima (grupama). U tom slučaju, realizacija nastave mora se prilagoditi interesima i mogućnostima polaznika, zatim, prostornim uvjetima i zadovoljavati elementarne pedagoško-didaktičke standarde.

Kombinovana odjeljenja se organizuju na jedan od sljedećih načina:

I. pet grupa (u mektebima sa preko 100 polaznika):

1. godina + 2. godina; 3. godina + 4. godina; 5. godina + 6. godina; 7. godina + 8. godina; 9. godina, ili

1.+2.+3. godina; 4. godina; 5.+6. godina; 7.+8. godina i 9. godina.

II. četiri grupe (u mektebima do 100 polaznika): 1.+2.+3. godina; 4.+5. godina; 6.+7. godina i 8.+9. godina.

III. tri grupe (u mektebima do 60 polaznika uz moguću toleranciju do +15 učenika): 1.+2.+3. godina; 4.+5.+6. godina; i 7.+8.+9. godina.

IV. dvije grupe (u mektebima do 30 polaznika): 1.+2.+3.+4. godina i 5.+6.+7.+8.+9. godina.

Organizovanje kombinovanih odjeljenja u dvije grupe je vanstandardan. Zbog toga, ovaj oblik se iz specifičnih razloga može odobriti samo u izuzetnim slučajevima, a reguliše se posebnom odlukom glavnog imama uz prethodno pribavljenu saglasnost muftije. Realizacija nastave u dvije grupe se mora u vremenskom i didaktičko-metodičkom pogledu posebno prilagoditi mogućnostima i interesima polaznika.

Prilikom izrade mjesečnog i sedmičnog plana za rad u kombinovanim odjeljenjima vrši se izbor nastavnih jedinica koje se po sadržaju naslanjaju i nadopunjuju.

Prilikom izrade mjesečnog i sedmičnog plana treba planirati dovoljan broj časova za obnavljanje, uvježbavanje, utvrđivanje i provjeru stečenog znanja.

Za svaku grupu ili za svaki razred pojedinačno vrši se izbor odgovarajućih dopunskih sadržaja (literarni sastavi, ilahije, rad sekcija, rekreativne aktivnosti i slično) kako bi se upotpunila realizacija godišnjeg plana i programa a sadržaj mektebske nastave učinio zanimljivijim, poticajnijim i svježijim.

Realizacija Plana i programa je moguća kroz različite oblike i metode rada, kako klasične, tako, i još više, kroz metode kao što su: - problemsko-istraživačka i projektna nastava s čime se omogućava veća i potpunija uključenost učenika u nastavni proces.

                        

1. GODINA

- Uvodni časovi

- E’uza i Bismilla (pravilno učenje, memorisanje, značenje i upotreba)

- Pozdrav (Selam)

- Islam i musliman(ka)

- Šehadet (pravilno učenje, memorisanje i značenje)

- Rabbi jessir (pravilno učenje, memorisanje,

- Subhaneke (pravilno učenje, memorisanje i značenje)

- Imanski šarti (pravilno učenje, i memorisanje)

- Fatiha (pravilno učenje memorisanje)

- Fatiha (prijevod)

- Lična higijena (kupanje, pranje ruku, zubi, nogu, češljanje, podrezivanje nokata, čišćenje poslije prirodne nužde)

- Ponašanje pri ulasku i izlasku (kuća/stan, mekteb, džamija...)

- Desna ruka/noga, lijeva ruka/noga

- Dova prilikom ulaska i izlaska iz kupatila

- Sura En-Nas (pravilno učenje i memorisa-nje)

- Sura El-Felek (pravilno učenje i memorisanje)

- Ponašanje za sofrom

- Sura Ihlas (pravilno učenje i memorisanje)

- Sura Leheb (pravilno učenje i memorisanje)

- Et-Tehijjatu, Salavati i Dove (pravilno učenje i memorisanje)

- Abdest (praktično uvježbavanje)¸

- Sabah-namaz (praktično uvježbavanje)

 

Napomena:

Izbor ilahija i kasida, pjesama, hikaja i odgovarajućih tekstova prema potrebama i okolnostima

 

2. GODINA

- Uvodni časovi

- Imanski šarti (obnoviti i naučiti prijevod)

- Sura En-Nasr (pravilno učenje i memorisanje)

- Islamski šarti (općenito)

- Sura Kafirun (pravilno učenje i memorisanje)

- Prve tri pripreme za namaz:

* čistoća tijela, odjeće, boravišta,

* abdest,

* propisno oblačenje

- 1. islamski šart (kraća obrada)

- Sura Kevser (pravilno učenje i memorisanje)

- Urednost (u oblačenju, u održavanju: sobe, kuće / stana, avlije, ulice, parka..)

- Akšamsko vrijeme i boravak vani

- Ezan i ikamet

- Akšam-namaz (praktično uvježbavanje)

- Sura Ma’un (pravilno učenje i memorisanje)

- Ljubav i poslušnost roditeljima

- Ljubav prema prema sestrama i braći

- Rođenje i djetinjstvo Muhammeda, a.s. (u formi pripovijedanja)

 

Napomena:

Izbor ilahija i kasida, pjesmica, hikaja i odgovarajućih tekstova prema potrebama i okolnostima

 

3. GODINA

- Uvodni časovi

- Prvi imanski šart (obrada)

- Drugi islamski šart (općenito)

- Prijateljstvo i drugarstvo

- Poštovanje starijih

- Čuvanje zdravlja

- Podne-namaz (praktično uvježbavanje)

- Sura Kurejš (pravilno učenje i memorisa-nje)

- Dova poslije jela s prijevodom

- Sura El-Fil (pravilno učenje i memorisanje)

- Šta kvari abdest

- Tejemmum

- Druge tri pripreme za namaz:

* Namaska vremena

* Kibla i Kaba

* Nijjet - odluka

- Sura El-Humezeh (pravilno učenje i memorisanje)

- Treći. islamski šart (osnovno)

- Ikindija-namaz (praktično uvježbavanje)

- Sura ‘Asr (pravilno učenje i memorisanje)

- Ramazanski bajram (propisi i običaji)

- Kazivanje o Ademu, a.s.

- Ponašanje u društvu (sijela i druga druže-nja)

- Laž, prevara, krađa...

- Drugi imanski šart (obrada)

- Poslanikov, a.s. život do ženidbe

- Kurban-bajram (propisi i običaji)

- Islamski kalendar – hidžretski mjeseci

- Kazivanja o Nuhu, a.s.

- Dova poslije ezana

 

Napomena:

Izbor ilahija i kasida, pjesama, hikaja i odgovarajućih tekstova prema potrebama i okolnostima

 

4. GODINA

- Uvodni časovi

- Važnost i vrijednost učenja kur’anskog pisma

Tokom godine obraditi sufaru i gledajući uvježbati učenje sureta koja su naučena napamet)

- Treći imanski šart (obrada)

- Kazivanja o Ibrahimu, a.s.

- Kunut-dova (pravilno učenje i memorisanje)

- Jacija i vitr-namaz (praktično uvježbavanje)

- Uvjeti za namaz (retroaktivna koncizna obrada)

- Sastavni dijelovi namaza (retroaktivna koncizna obrada)

- Šta kvari namaz?

- Naklanjavanje propuštenih namaza

- Kazivanja o Musa, a.s.

- Četvrti imanski šart (obrada)

- Zikr poslije namaza: Ajetu’l-Kursijja i tesbih (pravilno učenje i memorisanje)

- Teravih-namaz

- Sura El-Kari’ah (pravilno učenje i memorisa-nje)

- Džemat (smisao i vrijednost)

- Namaz u džematu

- Početak   objave Kur’ana i Mekkanski period poslanstva (do Mi’radža)

- Sura Et-Tekasur (pravilno učenje i memorisa-nje)

- Kazivanja o Isa, a.s.

- Ljubav i pažnja prema rodbini

- Razvijanje lijepih osobina i navika:

* čestitost

* radne navike

* sticanje znanja

* kultura komuniciranja

* urednost

* zdravstvena kultura

- Dova poslije namaza

 

Napomena:

Izbor ilahija i kasida, pjesmica, hikaja i odgovarajućih tekstova prema potrebama i okolnostima

 

5. GODINA

- Uvodni časovi

- Ljepote i vrijednosti učenja Kur’ana!

- Uvježbavati učenje sure Jasin, a zatim, početi od početka tako da se tokom godine prouči 60 strana (Planski rasporediti tokom cijele mektebske godine)

- Allahovi, dž.š. sifati (opća obrada)

- Isra i Mi’radž

- Peti imanski šart, I. dio, (obrada)

- Sura El-’Adijat (pravilno učenje i memorisanje)

- Muslimanska imena

- Propisi o postu

- Hidžra

- Halal i haram (pojmovi i smisao)

- Zabranjena jela i pića

- Teški grijesi

- Veliki grijesi

- Mali grijesi

- Tevba

- Tundžina salavat

- Uspostava zajednice u Medini; muhadžiri i ensarije

- Mesh po mestvama i zavoju

- Namaz bolesnika

- Namaz putnika

- Sura Ez-Zilzal (pravilno učenje i memorisnje)

- Namaski farzovi

- Bedr i Uhud

- Namaski vadžibi

- Dvoumljenje u namazu

- Oslobođenje Mekke

- Sehvi sedžda

- Džuma-namaz

- Prispijevanje u džemat

- Lik Muhammeda, a.s.

 

6. GODINA

- Uvodni časovi

- Islam i nauka

- Tokom godine tedžvid obraditi od 1. do 9. lekcije

- Tokom godine proučiti novih 120 strana Kur’ana; naučiti 1. stranicu Jasina i ašere: Lillahi ma fissemavati; (Planski rasporediti tokom cijele mektebske godine)

- Sedždai-tilavet

- Obrada prvih 6 sifata (ukratko)

- Oprosni hadž

- Peti imanski šart, 2. dio: (Berzah, život u kaburu, proživljenje, šefa’at, Mizan, Sirat, Džennet i Džehennem)

- Poslanikova, a.s. bolest i smrt

- Sura El-Bejjine (pravilno učenje i memoris-anje)

- Poslanikova, a.s. djeca i unuci

- Namaski sunneti

- Nečistoće i njihovo otklanjanje

- Sahubi uzur

- Ljubav prema Poslanikovoj, a.s. porodici i ashabima

- Nafile-namazi:Tehijjetu’l-mesdžid, Istihare-namaz, Hadže-namaz, Duha-namaz, Lejl-namaz i Namaz za kišu

- Mubarek dani i noći

- Uspostava hilafeta

- Sadaka

- Sadekatu’l-fitr

- Halifa Ebu Bekr, r.a.

- Kada (naknadni post) i kefaret

- Namaz čuva i odgaja

- Halifa Omer, r.a.

- Post je zaštita

- Halifa Osman, r.a.

- Obilazak bolesnika

- Halifa Alija, r.a.

 

7. GODINA

- Uvodni časovi

- Tokom godine tedžvid obraditi od 10. do 17. lekcije; proučiti novih 180 stranica Kur’ana; naučiti 2. stranicu Jasina; ašere: La jestevi ashabu’n-nari ve ashabu’l-dženneti (Planski rasporediti tokom cijele mektebske godine)

- Sura Kadr (pravilno učenje i memorisanje)

- 6. imanski šart (obrada)

- Obrada ostalih 8 sifata (ukratko)

- Šerijat (definicija, izvori, podjela)

- Sura El-’Aleq (pravilno učenje i memorisanje)

- Ef‘álu mukellefin

- Propisi o čišćenju:

* gusul

* hajz

* nifas

- Mustehabi u namazu

- Dženaza-namaz

- Dove dženaze-namaz

- Period Emevijskog hilafeta (ukratko)

- Svojstva vjernika:

* čvrsto vjerovanje

* iskrenost i istinoljubivost

* pravednost

* vjernost i pouzdanost

* strpljivost i ustrajnost

* samilost i praštanje

* poslušnost i briga o roditeljima

* pomaganje rodbine, komšija i drugih ljudi

- Džihad

- Period Abbasijskog hilafeta (ukratko)

 

8. GODINA

- Uvodni časovi

- Tokom godine tedžvid obraditi od 18. do 23. lekcije; proučiti novih 240 strana Kur’ana i naučiti: 3. stranicu Jasina i ašere: Kulid’ullahe;

- O vrijednostima učenja Kur’ana i grijehu zaboravljanja naučenog teksta

- Propisi o učenju i slušanju učenja Kur’ana

- Sure Et-Tin (pravilno učenje i memorisa-nje)

- Dolazak islama na Balkan i u BiH i period Osmanskog Carstva (sažeto)

- Islam i muslimani u BiH nakon 1878. (sažeto)

- Četvrti islamski šart (obrada)

- Mekruhi u namazu

- Tevhid – Božija jednoća

- Esma’u-l-husna (kraća obrada)

- Vjerovanje u gajb

- Mu’džize

- Kufr, širk i nifak

- Sure El-Inširah (pravilno učenje i memorisanje)  

- Islamska zajednica u BiH – danas (organizacija i djelovanje)

- Islamske obrazovne institucije u BiH

- Peti islamski šart (obrada)

- Vakufi

- Vakufi u BiH

- Opasni poroci:

* droga

* alkohol

* duhan

* nemoral

* novi oblici idolatrije

- Sure Ed-Duha (pravilno učenje i memorisa-nje)

- Dužnosti prema IZ

- Dužnosti muslimana prema domovini

 

Napomena:

U ovoj godini se zaokružuje osnov teoretskog i praktičnog znanja kojeg polaznici trebaju usvojiti u redovnoj mektebskoj nastavi i zbog toga treba kontinuirano vršiti utvrđivanje gradiva.

 

9. GODINA

- Uvodni časovi

- Planski učiti Kur’an

- Uvježbavati a poželjno i napamet naučiti posljednje 3 str. Jasina (Planski rasporediti tokom cijele mektebske godine)

- Vjera kao čovjekova prirođena potreba

- Objavljene vjere i savremeno doba

- Ideologije i zastranjivanja

- Čovjek i vjera danas

- Prevođenje Kur’ana kod nas

- Hadis kao šerijatski izvor i najpoznatije zbirke

- Izbor ajeta i analiza sljedećih tema na temelju Kur’ana:

- vjerovanje u Allaha, dž.š.

- meleki

- objave

- poslanici

- proživljenje  

- Sudnji dan

- Džennet i Džehennem

- namaz

- nauka

- dobročinstvo

- dijeljenje imetka

- Brak u islamu

- Porodica u islamu

- Odgajanje djece

- Krize savremenog doba

- Čovjek i grijeh

- Islam - sveobuhvatni način života

- Islamsko naslijeđe i baština

- Muslimani u BiH danas

- Islam i muslimani u Evropi

- Islam i muslimani u svijetu

 

Napomena:

U ovoj godini treba forsirati rad na projektnoj nastavi (pojedinačno, u provima i manjim grupama); razgovor o aktuelnim temama, rad na programima za manifestacije i slično.